Ignoranti quem portum petat, nullus suus ventus est.
Δοκιμιογραφεὶ ὁ Δρ. Κωνσταντῖνος Ἀπ. Καραγιάννης.
Ἡ ἀνθρώπινη ὕπαρξη, ὁμοιάζει πολλὲς φορὲς μὲ ἕνα ἀκυβέρνητο ἱστιοφόρο, παραδομένο στὶς ὀρέξεις τῆς ἀνοιχτῆς θάλασσας. Καθὼς ὁ ὁρίζοντας ἁπλώνεται ἀπέραντος μπροστά του, οἱ ἄνεμοι φουσκώνουν τὰ πανιά του μὲ μία πρωτόγνωρη ὁρμή. Κι ὅμως, αὐτὸ τὸ σκάφος ἁπλῶς παρασύρεται πρὸς τὸ ἄγνωστο, στερούμενο κάθε οὐσιαστικῆς προοπτικῆς. Χωρὶς πυξίδα, χωρὶς ἕνα συγκεκριμένο λιμάνι νὰ τὸ περιμένει, κάθε πνοὴ τοῦ ἀνέμου μετατρέπεται σὲ μία ἄσκοπη δίνη καὶ κάθε κῦμα σὲ ἕναν δυνητικὸ ὄλεθρο.
Αὐτὴ ἡ εἰκόνα, συμπυκνώνει τὸ βαθὺ ὑπαρξιακὸ δρᾶμα ποὺ ὁ Σενέκας ἀποτυπώνει στὴν περίφημη ἐπιστολή του πρὸς τὸν Λουκίλιο: "Ignoranti quem portum petat, nullus suus ventus est". Ὁ ρωμαίος στωικὸς φιλόσοφος, ἐπισημαίνει: "γιὰ ἐκεῖνον ποὺ ἀγνοεῖ τὸ λιμάνι προορισμού, κανένας ἄνεμος δὲν μπορεῖ νὰ εἶναι οὔριος".
Στὴν καθημερινή μας βιοτή, ἡ διαρκὴς ἀγωνία γιὰ νὰ ἀντεπεξέλθουμε στὶς ὑποχρεώσεις, μᾶς ἀπομακρύνει ἀπὸ τόν οὐσιαστικὸ προορισμό. Ὁ Σενέκας μᾶς καλεῖ νὰ σταθοῦμε κριτικὰ μπροστὰ στὴν ἀλήθεια τῶν προθέσεών μας. Ἡ ἀπουσία ἑνὸς ἐσωτερικοῦ κέντρου βάρους, μετατρέπει τὴν ἐλευθερία μᾶς σὲ μία ἰδιότυπη φυλακή. Ἐνῷ ἡ στοχοθεσία ἀποτελεῖ τὸ φίλτρο ποὺ μετουσιώνει τὸ χάος τῶν ἐρεθισμάτων σὲ συνειδητὴ ἐμπειρία, ἡ ἔλλειψή της ἀφήνει τὴν ψυχὴ ἔκθετη στὴ δίνη τῶν συμπτώσεων. Ὁ οὔριος ἄνεμος, ἀποτελεῖ ἕνα ἐσωτερικό, πνευματικὸ φαινόμενο, τὸ ὁποῖο γεννιέται ἀποκλειστικὰ καὶ μόνο ὅταν ἡ ἐξωτερικὴ συγκυρία συναντᾶ τὴν προσωπική μας ἑτοιμότητα.
Ἀναμφίβολα, ἡ ἐμπειρία τῆς πλεύσης, ἡ πάλη μὲ τὰ κύματα καὶ ἡ γνωριμία μὲ νέους ὁρίζοντες προικίζουν τὸν θαλασσοπόρο μὲ σοφία καὶ πολύτιμα ἐφόδια. Τὸ ἴδιο τὸ ταξίδι, μὲ τὶς ὀμορφιὲς καὶ τὶς δυσκολίες του, διαμορφώνει τὸν χαρακτῆρα μας καὶ προσφέρει μοναδικὲς στιγμὲς αὐτογνωσίας. Ὡστόσο, ἡ διαδικασία αὐτὴ ἀποκτᾶ τὴν πραγματική της ἀξία μόνο ὅταν ὑπηρετεῖ ἕναν ἀνώτερο σκοπό. Τὸ λιμάνι παραμένει τὸ πρωταρχικὸ καὶ σημαντικότερο στοιχεῖο, καθὼς αὐτὸ νοηματοδοτεῖ τὸν κάματο τῆς διαδρομῆς. Χωρὶς τὴν τελικὴ ἐπιδίωξη τοῦ προορισμοῦ, τὸ ταξίδι μεταβάλλεται σὲ μία αἰώνια, ἐξαντλητικὴ περιπλάνηση, καθὼς ἡ ἐμπειρία χάνει τὴν οὐσία της καὶ μετατρέπεται σὲ ἁπλὴ φθορά.
Γιὰ τοὺς θιασῶτες τῆς Στωικῆς φιλοσοφίας, τὸ ἐπιδιωκόμενο αὐτὸ λιμάνι ταυτίζεται μὲ τὴν Ἀρετὴ καὶ τὴν ἐναρμόνιση τοῦ ἑαυτοῦ μὲ τὸν Λόγο. Ὅταν ἡ ἐσωτερικὴ γαλήνη καὶ ἡ ἠθικὴ ἀκεραιότητα τεθοῦν ὡς ὁ ἀπόλυτος προορισμός, ἀκόμα καὶ ἡ πιὸ ἄγρια καταιγίδα ἀποκτᾶ βαθύτατο νόημα, καθὼς καθίσταται τὸ μέσο γιὰ νὰ δοκιμαστεῖ ἡ ἀντοχή μας. Ὁ ἄνθρωπος ποὺ ἄγεται καὶ φέρεται ἀπὸ τὶς ἐφήμερες ἐπιθυμίες του, ἐναποθέτει τὴν εὐτυχία του στὸ ἔλεος τῆς τύχης. Ἀποτέλεσμα εἶναι ἡ ψυχή του νὰ βυθίζεται στὴν ἀπελπισία μόλις ἀλλάξουν οἱ καιρικὲς συνθῆκες. Ἡ φιλοσοφικὴ συνείδηση εἶναι ἐκείνη ποὺ μεταμορφώνει τὴν ὕπαρξη, ἀπὸ ἕνα παθητικὸ παιχνίδι τῆς μοίρας, σὲ μία πράξη συνειδητῆς δημιουργίας.
Καθὼς ἀτενίζουμε τὸ ταραγμένο πέλαγος τοῦ σύγχρονου βίου, ἡ ἐπισήμανση τοῦ μεγάλου φιλοσόφου ἀντηχεῖ σὰν δυνατὸς φάρος μέσα στὴν ὁμίχλη. Ἡ κατοχὴ τῶν πανιῶν παραμένει ἀλυσιτελής, ὅσο λείπει ἡ στιβαρὴ καθοδήγηση τοῦ τιμονιοῦ πρὸς μία σαφῆ κατεύθυνση. Τὸ ταξίδι τῆς ζωῆς, μᾶς ἐπιβάλλει ἀρχικὰ νὰ ὁρίσουμε τὸν πραγματικὸ μας προορισμό καὶ ἀκολούθως νὰ χαράξουμε τὴν ὀρθὴ πορεία στὸν δικό μας προσωπικὸ χάρτη. Μόνο τότε ὁ ἰσχυρὸς ἄνεμος θὰ ἀποδειχθεῖ πραγματικὰ εὐνοϊκός, καθοδηγῶντας μᾶς μὲ ἀσφάλεια πρὸς τὴ δική μας Ἰθάκη.
Δρ. Κωνσταντῖνος Ἀπ. Καραγιάννης
