Ὁ Νόμος τοῦ Μέρφυ ὡς ἀφετηρία τῆς ἀνθρώπινης σοφίας.
Δοκιμιογραφεὶ ὁ Δρ. Κωνσταντῖνος Ἀπ. Καραγιάννης.
Ἡ ἀνθρώπινη ὕπαρξη, στὴν ἀέναη πορεία της κάτω ἀπὸ τὸν αἰθέριο θόλο, βαδίζει συχνὰ πάνω σὲ ἕνα τεντωμένο σχοινὶ ἀβεβαιότητος. Ἐνίοτε γίνεται ἔρμαιο μιᾶς ἀόρατης εἰρωνείας που φαίνεται νὰ διέπει τὸ σύμπαν. Κάθε φορὰ που ἡ διάνοιά μας ὑφαίνει τὸ ἀψεγάδιαστο σχέδιο, ἕνας ψίθυρος ἀπὸ τὰ βάθη τῆς αμείλικτης πραγματικότητος ἔρχεται νὰ διασαλεύσει τὴν τάξη: ἐὰν κάτι μπορεῖ νὰ πάει στραβά, τότε, κατὰ πᾶσα πιθανότητα θὰ πάει στραβά.
Αὐτή ἡ θεμελιώδης διαπίστωση, γνωστή στὸ σύγχρονο κόσμο ὡς «Ὁ Νόμος τοῦ Μέρφυ», δὲν γεννήθηκε στὰ σκοτεινὰ σπουδαστήρια τῶν ἀρχαίων φιλοσόφων, ἀλλὰ μέσα στὴν πυρετώδη ἀτμόσφαιρα τῶν τεχνολογικῶν δοκιμῶν τοῦ εἰκοστοῦ αἰῶνος.
Τὸ ἱστορικὸ λίκνο τοῦ Νόμου τοποθετεῖται στὸ ἔτος 1949, στὴν ἔρημο τῆς Καλιφόρνια, στὴν Βάση Ἐντουαρντς, στὸ πλαίσιο τοῦ ἀπόρρητου προγράμματος MX981. Ἐκεῖ, ὁ τολμηρὸς ἰατρικὸς ἐρευνητής καὶ σμήναρχος Τζὸν Στάπ, ὡς ἀληθινὸς αὐτοχειριστὴς τῆς ἐπιστήμης, δεμένος πάνω σε πυραυλοκίνητο φορεῖο, ἐκτινασσόταν μὲ ἰλιγγιώδη ταχύτητα. Ἐντός κλασμάτων τοῦ δευτερολέπτου, ἀκινητοποιούταν ἀπότομα, καταμετρώντας τὰ ὅρια ἀντοχῆς τοῦ ἀνθρωπίνου σώματος στὶς πιέσεις ἐπιτάχυνσης καὶ ἐπιβράδυνσης.
Ὅταν ὁ Μηχανικός Ἔντουαρντ Μέρφυ κλήθηκε νὰ ἐγκαταστήσει δεκαέξι εἰδικούς αἰσθητῆρες μέτρησης τῆς πιέσεως, εἶδε τὴν πολυδάπανη καὶ ἐπικίνδυνη δοκιμὴ νὰ ἀποτυγχάνει πλήρως. Σύντομα διαπίστωσε πώς ἕνας βοηθὸς τεχνικὸς εἶχε τοποθετήσει ὅλους τους αἰσθητῆρες ἀνάποδα, μὲ ἀποτέλεσμα ὅλες οἱ ἐνδείξεις νὰ εἶναι λανθασμένες.
Παρατηρώντας τὴν ἀνθρώπινη ἐπιρρέπεια στὸ λάθος κατὰ τὴν διάρκεια τῶν πειραμάτων, ὁ Μέρφυ δήλωσε κυνικά: «Ἄν ὑπάρχουν δύο ἤ περισσότεροι τρόποι νὰ γίνει κάτι καὶ ἕνας ἀπὸ αὐτοὺς ὁδηγεῖ στὴν καταστροφή, κάποιος θὰ ἐπιλέξει αὑτὸν τὸν τρόπο». Ὅμως, αὑτὸ που ξεκίνησε ὡς τεχνική παρατήρηση, μετουσιώθηκε γρήγορα σὲ μία παγκόσμια ὑπαρξιακή παραδοχή.
Στὴν καθημερινότητά μας, ὁ Νόμος αὐτὸς ἐμφανίζεται ὡς ἕνας δημιουργὸς σκιῶν τῶν ἀνέφελων ἡμερῶν μας. Εἶναι ἡ βροχὴ που ξεσπάει μόλις ἀφήσουμε τὴν ὀμπρέλα, τὸ τηλεφώνημα που ἠχεῖ τὴν στιγμή τῆς ἀπόλυτης σιωπῆς, ἡ καθυστέρηση που παραμονεύει στὴ γρηγορότερη λωρίδα κυκλοφορίας μόλις αποφασίσουμε νὰ μεταπηδήσουμε σὲ αὑτήν. Ἡ ψυχολογική μας κατασκευή τείνει νὰ καταγράφει μὲ δραματικὴ ἔνταση τὴν ἀτυχία καὶ τὴν ἀποτυχία, λησμονώντας τὰ ἑκατομμύρια ἀόρατα θαύματα τῆς καθημερινῆς ἀρμονίας, ὅταν τὰ πράγματα κυλοῦν ἁπλῶς ὁμαλά. Ἔτσι, ὁ Νόμος τοῦ Μέρφυ καθίσταται ὁ καθρέφτης τῆς τρωτότητός μας, ὑπενθυμίζοντας ὅτι ἡ φύση δὲν ὑποτάσσεται τυφλά στὶς ἐπιθυμίες τῆς ἀνθρώπινης θέλησης.
Αὐτή ἡ συμπαντικὴ τραχύτητα συνιστᾶ τὴν πραγματικὴ ἀφετηρία τῆς ἀνθρώπινης σοφίας. Ὅταν ἀποδεχθοῦμε τὴν ἀβεβαιότητα ὡς φυσικὸ ρυθμό τῆς ζωῆς, ὁ φόβος τοῦ λάθους μεταμορφώνεται σὲ ἀστείρευτη δημιουργικότητα. Ἡ ἀναποδιά μετατρέπεται σὲ διδάσκαλο ἑτοιμότητος, καλλιεργώντας τὴν προσαρμοστικότητα καὶ τὴν πνευματική μας ἀντοχή.
Πίσω ἀπὸ τὴν εἰρωνεῖα τοῦ Μέρφυ κρύβεται μία σπουδαία, ἐλπιδοφόρα ἀλήθεια. Ἡ ζωή, στὴν ἁπρόβλεπτη οὐσία της, παραμένει ἕνα ἀνοιχτὸ πεδίο δυνατοτήτων. Κάθε ἐμπόδιο που ὀρθώνεται μπροστά μας ἀποτελεῖ πρόκληση γιὰ τὸ ἀνθρώπινο πνεῦμα ποὺ καλεῖται νὰ ξεπεράσει τὰ ὅριά του. Ὅσες φορές κι ἄν τὰ σχέδιά μας καταρρεύσουν, ἡ φλόγα τῆς ἐλπίδος παραμένει ἀσβέστη. Ἁπλῶς μετατρέπουμε τὸ λάθος σὲ πυξίδα, χαμογελοῦμε στὶς παραδοξότητες τοῦ σύμπαντος καὶ συνεχίζουμε νὰ βαδίζουμε πρὸς τὰ ἐμπρός, μὲ τὴν βεβαιότητα ὅτι, τὸ ἀνθρώπινο μεγαλεῖο δὲν μετριέται ἀπὸ τὴν ἀπουσία μίας ὀδυνηρῆς πτώσεως, ἀλλὰ ἀπὸ τὴν ἀναζωογονητικὴ παρουσία μίας πλήρους ἐγέρσεως.
Δρ. Κωνσταντῖνος Ἀπ. Καραγιάννης
