Γαλλικὴ Ἐπανάσταση - Ἡ ἀλλαγὴ τοῦ πεπρωμένου τῆς ἀνθρωπότητας.
Δοκιμιογραφεὶ ὁ Δρ. Κωνσταντῖνος Ἀπ. Καραγιάννης.
Ἡ σπίθα ποῦ ἄναψε στοὺς δρόμους τοῦ Παρισιοῦ τὸ καλοκαίρι τοῦ 1789, ἦταν ἀρκετὴ γιὰ νὰ πυρπολήσει τὴ γαλλικὴ πρωτεύουσα καὶ ἔγινε ἥλιος λαμπερὸς ποῦ φωτίζει μέχρι καὶ σήμερα τὶς συνειδήσεις μας. Ἡ Γαλλική Ἐπανάσταση ὑπῆρξε μία κοσμογονικὴ ἔκρηξη, ἕνας σεισμὸς ποῦ συντάραξε τὰ θεμέλια τῆς ἀνθρώπινης ἱστορίας, ἀλλάζοντας γιὰ πάντα τὸν τρόπο μὲ τὸν ὁποῖο ἀντιλαμβανόμαστε τὴν ἐλευθερία καὶ τὴν ἀξιοπρέπεια. Στὴν κόψη τῆς λαιμητόμου καὶ στοὺς λασπωμένους δρόμους, ἡ ἀνθρωπότητα ἀνακάλυψε ξανὰ τὴ χαμένη τῆς φωνή, γράφοντας μὲ αἷμα, δάκρυα καὶ ἀκατάβλητη ἐλπίδα τὸ νέο, φωτεινὸ συμβόλαιο τῆς ὕπαρξης καὶ τῆς ἐλευθερίας της.
Μέχρι ἐκείνη τὴν ἱστορικὴ στιγμή, οἱ ἄνθρωποι γεννιόνταν ὑπήκοοι, ἐγκλωβισμένοι σὲ μία μοῖρα προδιαγεγραμμένη ἀπὸ τὴν καταγωγὴ καὶ τὴν τάξη τους. Ἡ ἐλὲῳ Θεοῦ μοναρχία καὶ ἡ φεουδαρχικὴ καταπίεση εἶχαν ἐπιβάλει μία βαριὰ σιωπὴ αἰώνων, πείθοντας τὶς ψυχὲς ὅτι ὁ πόνος εἶναι ἡ φυσικὴ τάξη πραγμάτων. Ἡ ἐξέγερση ὅμως τοῦ γαλλικοῦ λαοῦ γκρέμισε αὐτὴ τὴν ψευδαισθησιακὴ βεβαιότητα τῆς αἰώνιας ὑποταγῆς. Ὁ ἄνθρωπος ἔπαψε νὰ εἶναι ἁπλὸς θεατὴς τῆς ἱστορίας του καὶ ἔγινε ὁ κυρίαρχος δημιουργός της. Τὸ τρίπτυχο «Ἐλευθερία, Ἰσότητα, Ἀδελφοσύνη» ξέφυγε ἀπὸ τὰ στενὰ ὅρια μίας τοπικῆς πολιτικῆς διεκδίκησης καὶ μεταμορφώθηκε σὲ πανανθρώπινο, διαχρονικὸ ὑπαρξιακὸ μανιφέστο.
Στὴ φιλοσοφική της διάσταση, ἡ ἐπανάσταση αὐτὴ ἀποτελεῖ τὴν ἔμπρακτη πραγμάτωση τοῦ Διαφωτισμοῦ, τὴ μεταφορὰ τῆς λογικῆς ἀπὸ τὰ σκονισμένα συγγράμματα τῶν φιλοσόφων στοὺς δρόμους τοῦ ἀγώνα. Ὁ Ἐμμανουὴλ Κὰντ εἶχε ὁρίσει τὸν Διαφωτισμὸ ὡς τὴν ἔξοδο τοῦ ἀνθρώπου ἀπὸ τὴν πνευματική του ἀνηλικιότητα, γιὰ τὴν ὁποία ὁ ἴδιος εἶναι ὑπεύθυνος. Ἡ Γαλλική Ἐπανάσταση ἦταν ἡ πολιτικὴ πραγμάτωση αὐτῆς τῆς ἐνηλικίωσης. Οἱ πολῖτες ἀπαίτησαν νὰ κυβερνοῦνται μὲ βάση τὸν Λόγο καὶ τὸ Δίκαιο, ἀπορρίπτοντας τὰ μεταφυσικὰ θεμέλια τῆς ἐξουσίας. Ἡ κοινωνία ἀναδιοργανώθηκε πάνω στὴ βάση τοῦ κοινωνικοῦ συμβολαίου, ὅπου ἡ κυριαρχία πηγάζει ἀπὸ τὸ ἔθνος καὶ ὄχι ἀπὸ τὸ στέμμα.
Ἡ φιλοσοφικὴ αὐτὴ μεταστροφὴ ἐπανακαθόρισε τὴν ἴδια τὴν ἔννοια τῆς ὕπαρξης. Ὁ ἄνθρωπος ἔπαψε νὰ θεωρεῖται ἕνα ἁπλὸ παθητικό γρανάζι τῆς κοσμικῆς ἁλυσίδας, ἀποκτώντας αὐτοσκοπὸ καὶ ἐγγενὴ ἀξία. Ἡ ἰδέα ὅτι ὅλοι οἱ ἄνθρωποι γεννιοῦνται ἐλεύθεροι καὶ ἴσοι σὲ δικαιώματα ἀποτέλεσε ἕνα ὀντολογικὸ σὸκ γιὰ τὴν ἐποχή. Μέσα ἀπὸ τὶς φλόγες τῆς ἐξέγερσης, ἡ κοινωνία ἔπαψε νὰ νοεῖται ὡς μία στατικὴ πυραμίδα προνομίων καὶ ἔγινε ἕνα δυναμικὸ πεδίο συνδημιουργίας. Ἡ αἰσθητικὴ τῆς ἐλευθερίας ἄνοιξε νέους ὁρίζοντες στὴν τέχνη, τὴ λογοτεχνία καὶ τὴ σκέψη, καθὼς ἡ ἀτομικὴ συνείδηση, ἀπελευθερωμένη ἀπὸ τὰ δεσμὰ τοῦ δογματισμοῦ, ἀνέλαβε τὸ βάρος τῆς ἠθικῆς εὐθύνης γιὰ τὴ μοῖρα τοῦ συνόλου.
Αὐτὴ ἡ μεταβολή, εἶχε τεράστιο καὶ αἱματηρὸ τίμημα. Ἡ βία καὶ ὁ τρόμος ποῦ ἀκολούθησαν θυμίζουν ὅτι οἱ μεγάλες ἱστορικὲς γεννήσεις συνοδεύονται ἀπὸ ὀδύνες καὶ ἀντιφάσεις. Ὡστόσο, ἡ βαθύτερη οὐσία τοῦ 1789 παραμένει ζωντανὴ καὶ ἀλώβητη. Ἡ κατάργηση τῶν προνομίων τῆς εὐγένειας καὶ ἡ Διακήρυξη τῶν Δικαιωμάτων τοῦ Ἀνθρώπου καὶ τοῦ Πολίτη, ἔθεσαν τὰ θεμέλια γιὰ τὸ σύγχρονο δημοκρατικὸ κράτος. Ἀπὸ ἐκείνη τὴ στιγμή, ἡ ἰσότητα ἐνώπιον τοῦ νόμου ἔγινε ἡθικὴ ἐπιταγή. Κάθε κοινωνικὴ διεκδίκηση ἔκτοτε, κάθε ἀγώνας γιὰ τὰ δικαιώματα τῶν ἐργατῶν, τῶν γυναικῶν καὶ τῶν καταπιεσμένων, βρίσκει τίς ρίζες του στὴν ἴδια ἐκείνη μήτρα.
Κοιτάζοντας πίσω σὲ ἐκεῖνο τὸ θυελλῶδες καλοκαίρι, κατανοοῦμε ὅτι ὁ σύγχρονος κόσμος μας γεννήθηκε μέσα ἀπὸ τὶς φλόγες τοῦ Παρισιοῦ. Ἡ Γαλλική Ἐπανάσταση χάραξε μία βαθιά, ἀνεξίτηλη γραμμὴ στὸν χρόνο, χωρίζοντας τὴν ἀνθρωπότητα στὸ πρὶν καὶ στὸ μετά. Μᾶς κληροδότησε τὴν εὐθύνη τῆς αὐτοδιάθεσης καὶ τὸ ἱερὸ καθῆκον νὰ ὑπερασπιζόμαστε τὴν ἐλευθερία ὡς διαρκὲς ζητούμενο καὶ ὄχι ὡς δεδομένη κατάκτηση. Ἡ φλόγα ἐκείνη παραμένει ἀνέσπερη. Σιγοκαίει σὲ κάθε καρδιὰ ποῦ ἀρνεῖται τὴν ἀδικία, θυμίζοντάς μας ὅτι ἡ ἱστορία γράφεται ἀπὸ ἐκείνους ποῦ τολμοῦν νὰ ὀνειρευτοῦν ἕναν δικαιότερο κόσμο καὶ ἔχουν τὸ σθένος νὰ τὸν διεκδικήσουν.
Δρ. Κωνσταντῖνος Ἀπ. Καραγιάννης
